vrijdag 18 januari 2013

Autumn Leaves - een timing studie

Uit gesprekken met leerlingen, collega-docenten en collega-musici en mijn eigen ervaringen tijdens het spelen is me duidelijk geworden dat de ontwikkeling van een verfijnd gevoel voor timing een lastig onderwerp is. Toch is de luisteraar intuïtief ontzettend gevoelig voor deze kleine nuances.
Mensen als Miles Davis en Cannonball Adderley zijn voor mij op dit gebied uitstekende voorbeelden. Als je Miles beluisterd besef je dat vier kwartnoten op veel verschillende manieren kunnen worden getimed. "Lui", "heel lui", "absurd lui" of "precies op de tel" zijn dan veel gehoorde kreten om te benoemen hoever de kwartnoten na de tel worden geplaatst. Vóór de tel spelen klinkt minder aangenaam en veroorzaakt vaak een gejaagd gevoel.
Musici en luisteraars relateren wat ze horen aan de tel en de onderverdelingen daarvan. Het is dus heel belangrijk om tijdens het oefenen te kunnen controleren of je jezelf bewust bent van de tel en deze onderverdelingen. Dit kan bijvoorbeeld door met je voet in de maat te tikken. Bij lui getimede noten speel je de noot feitelijk iets na het neerzetten van je voet.
Er spelen dus bij timing in ieder geval twee gelijktijdige processen:

1. Tel- en verdelings-bewustzijn,
2. het spelen van de noten.

Drummer Peter Erskine heeft met zijn boek 'Time Awareness' een prima oefenboek (voor alle instrumenten) om je te trainen in het ontwikkelen van deze gelijktijdigheid (http://www.amazon.com/Time-Awareness-Musicians-Book-Audio/dp/0739038540).

Waarschijnlijk is onze grote gevoeligheid voor tijdsverschillen (zonder per se muzikaal getraind te zijn) ontstaan om ons te helpen ons te oriënteren. Vooral in het donker of met onze ogen dicht. We kunnen horen aan weerkaatsingen van geluid hoever we van een object verwijderd zijn. Geluid legt ca. 343 meter per seconde af in lucht bij kamertemperatuur. Als we een meter van een object verwijderd zijn doet de weerkaatsing er zo'n 3 milliseconde over om ons oor te bereiken. Via zgn. echo location kun je op je gehoor een 3-D beeld van je omgeving in gedachten visualiseren. Dit is te illustreren aan de hand van het prachtige filmpje van een blinde fietser die zich oriënteert op basis van weerkaatsing van geluid.



De solo van Cannonball Adderley is voor mij vanaf het eerste moment dat ik hem hoorde een krachtig voorbeeld van timing. Het heeft me behoorlijk wat uurtjes gekost om qua timing in de buurt te komen van het origineel.